Bệnh thủy đậu có lây không? Đường lây, thời gian lây và cách phòng ngừa

Thủy đậu là bệnh truyền nhiễm do virus Varicella-zoster gây ra, thường gặp ở trẻ em nhưng người lớn chưa có miễn dịch cũng có thể mắc bệnh. Khi trong gia đình, lớp học hoặc nơi làm việc xuất hiện người bị thủy đậu, nhiều người lo lắng không biết bệnh có dễ lây không, tiếp xúc thông thường có nguy cơ mắc bệnh hay không và cần làm gì để bảo vệ bản thân.

Vậy bệnh thủy đậu có lây không và virus lây truyền qua những con đường nào? Việc hiểu rõ thời gian lây nhiễm, dấu hiệu nhận biết và các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe, hạn chế nguy cơ lây bệnh cho người thân và cộng đồng.

Bệnh thủy đậu có lây không?

Nhiều người thắc mắc liệu bệnh thuỷ đậu có lây không thì câu trả lời là có. Thủy đậu là bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan cao, đặc biệt ở những người chưa từng mắc bệnh hoặc chưa được tiêm vaccine phòng thủy đậu đầy đủ. Virus Varicella-zoster có thể truyền từ người bệnh sang người khỏe mạnh thông qua không khí, dịch tiết đường hô hấp hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch bên trong các nốt phỏng nước.

Bệnh thường xuất hiện với các triệu chứng như sốt, mệt mỏi, đau đầu và phát ban dạng mụn nước gây ngứa. Các nốt phỏng có thể xuất hiện ở mặt, da đầu, thân mình rồi lan ra nhiều vùng khác trên cơ thể.

Vì sao bệnh thủy đậu dễ lây lan?

Cập nhật tin tức tổng hợp về sức khỏe cũng biết Virus Varicella-zoster có khả năng lây truyền qua đường hô hấp và tiếp xúc với tổn thương da. Khi người mắc bệnh ho, hắt hơi hoặc thực hiện các hoạt động làm phát tán dịch tiết, người xung quanh có thể hít phải các hạt chứa virus.

Ngoài ra, việc chạm trực tiếp vào dịch từ nốt phỏng nước cũng có thể khiến virus truyền sang người chưa có miễn dịch. Trong môi trường sinh hoạt chung như gia đình, trường học hoặc phòng làm việc, nguy cơ lây nhiễm tăng lên nếu mọi người ở gần nhau trong thời gian dài và không có biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Một điểm đáng lưu ý là người bệnh có thể lây virus trước khi những nốt phát ban đầu tiên xuất hiện. Vì vậy, chỉ dựa vào việc có nhìn thấy mụn nước hay không để xác định một người có khả năng lây bệnh là chưa đủ.

Những ai có nguy cơ mắc thủy đậu cao?

Bất kỳ ai chưa có miễn dịch với virus Varicella-zoster đều có thể mắc thủy đậu sau khi tiếp xúc với nguồn lây. Tuy nhiên, một số nhóm cần đặc biệt chú ý gồm trẻ em chưa được tiêm vaccine, người lớn chưa từng mắc bệnh, người chưa được tiêm phòng đầy đủ và những người sống cùng bệnh nhân thủy đậu.

Phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và người suy giảm miễn dịch cần thận trọng hơn vì bệnh có thể gây biến chứng nghiêm trọng. Nếu thuộc nhóm nguy cơ cao và vừa tiếp xúc với người mắc thủy đậu, bạn nên liên hệ cơ sở y tế sớm để được tư vấn biện pháp xử trí phù hợp.

Bệnh thủy đậu lây qua đường nào?

Để biết bệnh thủy đậu lây qua đường nào, bạn cần hiểu rằng virus Varicella-zoster chủ yếu lây qua không khí và tiếp xúc với dịch từ các nốt phỏng nước. Trong một số trường hợp, dịch tiết đường hô hấp và các vật dụng có dính dịch nhiễm virus cũng có thể góp phần làm lây bệnh.

Lây qua đường hô hấp

Đây là con đường lây truyền quan trọng của bệnh thủy đậu. Khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc phát tán các hạt chứa virus vào không khí, người chưa có miễn dịch ở gần có thể hít phải và nhiễm bệnh.

Nguy cơ lây nhiễm thường đáng quan tâm trong không gian kín, nơi nhiều người sinh hoạt chung hoặc tiếp xúc gần trong thời gian dài. Vì thế, bệnh có thể lây lan trong gia đình, trường học, ký túc xá và nơi làm việc.

Đáng chú ý, người bệnh có thể phát tán virus từ khoảng một đến hai ngày trước khi phát ban. Điều này giải thích vì sao thủy đậu đôi khi lây sang người khác trước khi bệnh được nhận biết.

Lây qua tiếp xúc trực tiếp với nốt phỏng nước

Các nốt phỏng nước của người mắc thủy đậu chứa dịch có virus. Khi người khỏe mạnh chạm trực tiếp vào dịch này, virus có thể xâm nhập vào cơ thể, đặc biệt nếu người đó chưa có miễn dịch.

Nguy cơ có thể xuất hiện khi chăm sóc người bệnh, chạm vào vùng da tổn thương hoặc vô tình làm vỡ các nốt phỏng rồi tiếp xúc với dịch bên trong. Vì vậy, không nên tự ý chọc vỡ mụn nước, cào gãi tổn thương hay chạm tay vào vùng da đang phát ban.

Người chăm sóc cần rửa tay đúng cách sau khi tiếp xúc với người bệnh, tránh chạm vào nốt phỏng và tuân thủ hướng dẫn vệ sinh của nhân viên y tế.

Lây qua đồ dùng có dính dịch nhiễm virus

Khăn tắm, quần áo, ga giường hoặc các vật dụng có dính dịch từ nốt phỏng có thể là nguồn phơi nhiễm nếu được xử lý không phù hợp. Tuy nhiên, đường lây chủ yếu vẫn là qua không khí và tiếp xúc trực tiếp với dịch tổn thương; không nên đánh đồng mọi đồ vật người bệnh từng sử dụng với nguồn lây chắc chắn.

Để hạn chế nguy cơ, nên sử dụng riêng khăn tắm và quần áo, thay giặt đồ dùng thường xuyên, không dùng chung vật dụng cá nhân và rửa tay sau khi xử lý đồ vải của người bệnh.

Bệnh thủy đậu có lây qua đường ăn uống không?

Thủy đậu không được xem là bệnh lây truyền chủ yếu qua thức ăn hoặc nước uống. Việc ăn chung mâm không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh, nhưng nguy cơ vẫn có thể xuất hiện nếu mọi người tiếp xúc gần với người bệnh trong lúc ăn uống hoặc dùng chung vật dụng có dính dịch nhiễm virus.

Do đó, người mắc thủy đậu nên ăn uống riêng trong thời gian cách ly, dùng dụng cụ cá nhân và tránh tụ tập ăn uống cùng người chưa có miễn dịch.

Bệnh thủy đậu có lây qua tiếp xúc không?

Có. Bệnh thủy đậu có lây qua tiếp xúc không là thắc mắc phổ biến của những người sống cùng nhà, chăm sóc bệnh nhân hoặc vô tình chạm vào vùng da có nốt phỏng. Câu trả lời phụ thuộc vào hình thức tiếp xúc và tình trạng miễn dịch của người tiếp xúc.

Tiếp xúc trực tiếp với người bệnh có dễ lây không?

Tiếp xúc gần với người mắc thủy đậu có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm, nhất là khi ở chung phòng kín trong thời gian dài, tiếp xúc với dịch tiết hô hấp hoặc chạm vào nốt phỏng nước.

Tuy nhiên, không phải cứ đứng gần người bệnh trong vài giây là chắc chắn nhiễm virus. Nguy cơ còn phụ thuộc vào thời gian và mức độ tiếp xúc, môi trường, tình trạng miễn dịch và việc người đó đã được tiêm vaccine hay chưa.

Nếu vừa tiếp xúc với người mắc thủy đậu mà bản thân chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm phòng đầy đủ, bạn nên theo dõi sức khỏe và liên hệ cơ sở y tế để được tư vấn, đặc biệt nếu thuộc nhóm có nguy cơ biến chứng cao.

Bắt tay, ôm hoặc ngồi cạnh người bệnh có lây không?

Bắt tay hoặc ôm người bệnh không phải lúc nào cũng dẫn đến lây nhiễm, nhưng vẫn có nguy cơ nếu có tiếp xúc với dịch từ nốt phỏng hoặc đi kèm phơi nhiễm qua đường hô hấp.

Ngồi cạnh người mắc thủy đậu trong không gian kín cũng có thể tạo điều kiện lây truyền ngay cả khi không chạm trực tiếp vào da. Vì vậy, không nên cho rằng chỉ cần tránh chạm vào mụn nước là có thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ.

Cách an toàn hơn là hạn chế tiếp xúc gần, không dùng chung đồ cá nhân, giữ không gian sinh hoạt thông thoáng và để người bệnh nghỉ ngơi, cách ly theo hướng dẫn y tế.

Chăm sóc người bị thủy đậu có bị lây không?

Người chăm sóc có thể nhiễm bệnh nếu chưa có miễn dịch và tiếp xúc với virus trong quá trình chăm sóc. Nguy cơ đặc biệt cần lưu ý khi vệ sinh vùng da tổn thương, thay quần áo, xử lý ga giường hoặc ở cùng phòng với người bệnh trong thời gian dài.

Nếu phải chăm sóc tại nhà, nên bố trí phòng riêng khi có thể, hạn chế số người chăm sóc, rửa tay thường xuyên và tránh để dịch từ nốt phỏng tiếp xúc với mắt, miệng hoặc vùng da tổn thương. Người mang thai hoặc suy giảm miễn dịch không nên trực tiếp chăm sóc bệnh nhân nếu có thể bố trí người khác thay thế.

Dấu hiệu nhận biết bệnh thủy đậu sau khi tiếp xúc với nguồn lây

Sau khi nhiễm virus, người bệnh thường trải qua giai đoạn ủ bệnh trước khi xuất hiện triệu chứng. Nhận biết sớm những dấu hiệu đặc trưng giúp chủ động cách ly và hạn chế lây truyền cho người khác.

Triệu chứng ban đầu của bệnh thủy đậu

Ở giai đoạn đầu, người mắc thủy đậu có thể cảm thấy mệt mỏi, chán ăn, đau đầu và sốt. Một số người, đặc biệt là người lớn, có thể xuất hiện các triệu chứng toàn thân trước khi phát ban.

Tuy nhiên, biểu hiện ở mỗi người không hoàn toàn giống nhau. Trẻ em đôi khi xuất hiện phát ban trước khi có những dấu hiệu báo trước rõ rệt.

Phát ban và mụn nước đặc trưng

Ban đầu, các nốt ban có thể là những đốm đỏ nhỏ, sau đó nổi gồ lên và phát triển thành mụn nước chứa dịch trong. Những nốt này thường gây ngứa, xuất hiện ở thân mình, mặt, da đầu rồi lan ra những vùng khác.

Một đặc điểm dễ nhận biết là các tổn thương có thể xuất hiện thành nhiều đợt, khiến trên da cùng lúc có nốt đỏ mới, mụn nước và nốt đã đóng vảy. Người bệnh cần tránh gãi hoặc làm vỡ mụn nước vì có thể gây nhiễm trùng da và để lại sẹo.

Cách phòng tránh lây nhiễm bệnh thủy đậu

Do bệnh có khả năng lây lan cao, việc phòng ngừa cần được thực hiện đồng thời trong gia đình, trường học và môi trường làm việc.

Tiêm vaccine phòng thủy đậu

Tiêm vaccine là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và nguy cơ biến chứng. Người chưa từng mắc thủy đậu hoặc chưa có bằng chứng miễn dịch nên trao đổi với bác sĩ về lịch tiêm phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

Người đã tiêm vaccine vẫn có thể mắc bệnh trong một số trường hợp, nhưng bệnh thường nhẹ hơn. Nếu đã tiếp xúc với người bệnh, hãy hỏi cơ sở y tế về việc tiêm phòng sau phơi nhiễm và thời điểm thích hợp. Vaccine thủy đậu sống giảm độc lực không phù hợp với một số đối tượng, đặc biệt là phụ nữ đang mang thai và người suy giảm miễn dịch nhất định.

Cách ly người mắc thủy đậu tại nhà

Khi được chẩn đoán thủy đậu, người bệnh nên ở nhà, tránh đi học, đi làm hoặc tham gia các hoạt động đông người cho đến khi đáp ứng tiêu chí hết lây. Nếu có thể, hãy bố trí phòng riêng và hạn chế số người tiếp xúc trực tiếp.

Không nên để người bệnh tiếp xúc với phụ nữ mang thai chưa có miễn dịch, trẻ sơ sinh hoặc người đang điều trị làm suy giảm miễn dịch. Nếu cần đi khám, hãy thông báo trước cho cơ sở y tế về tình trạng nghi mắc thủy đậu để được hướng dẫn phòng lây nhiễm.

Giữ vệ sinh cá nhân và không gian sống

Rửa tay bằng xà phòng, không dùng chung khăn tắm, quần áo và các vật dụng cá nhân là những biện pháp hỗ trợ giảm nguy cơ lây nhiễm. Quần áo, ga giường của người bệnh cần được xử lý cẩn thận, tránh làm phát tán dịch từ các nốt phỏng.

Đồng thời, cần vệ sinh các bề mặt thường xuyên chạm vào và giữ phòng ở thông thoáng. Dù vậy, vệ sinh nhà cửa không thể thay thế việc cách ly vì virus còn có thể lây qua không khí và tiếp xúc gần.

Kết luận

Bệnh thủy đậu có lây không? Câu trả lời là có, và đây là bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan cao qua đường hô hấp và tiếp xúc với dịch từ các nốt phỏng nước. Hiểu rõ bệnh thủy đậu lây qua đường nào và bệnh thủy đậu có lây qua tiếp xúc không sẽ giúp bạn chủ động cách ly, bảo vệ người thân và hạn chế nguy cơ bùng phát dịch.

Tiêm vaccine, tránh tiếp xúc gần với người bệnh, giữ vệ sinh cá nhân và tuân thủ hướng dẫn y tế là những biện pháp quan trọng để phòng ngừa thủy đậu. Nếu thuộc nhóm nguy cơ cao và vừa tiếp xúc với nguồn lây, bạn nên liên hệ cơ sở y tế sớm để được tư vấn.

Thông tin y tế tham khảo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC). Bài viết không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ.